Có thể nói ung thư là căn bệnh nguy hiểm và khó chữa nhất hiện nay. Nó đã cướp đi tính mạng của biết bao nhiêu người. Ung thư là căn bệnh mà ai cũng có thể mắc phải, thực chất ung thư bị gây ra do những tế bào vốn bình thường trong cơ thể nhưng vì nguyên nhân nào đó đã đột biến trở nên ung thư hóa.

Ung thư là gì?

Ung thư có thể xuất hiện ở gần như bất kỳ đâu trong một ngàn tỷ tế bào của cơ thể. Bình thường, các tế bào lớn lên và phân chia để hình thành tế bào mới, là cách thức mà cơ thể người sinh trưởng và phát triển. Tất yếu, các tế bào cũ sẽ dần già đi hoặc bị tổn hại, chết đi, và được thay thế bởi các tế bào mới.

Khi ung thư xuất hiện, quá trình tự nhiên bị phá vỡ. Các tế bào ngày càng trở nên bất thường, các tế bào già cũ không chết đi mà tiếp tục phát triển, liên tục sản sinh các tế bào mới. Chúng cứ thế nhân lên không kiểm soát, và cuối cùng tạo thành khối bất thường mà chúng ta gọi là khối u.

Hình ảnh tế bào ung thư. Ảnh: Internet.

Hình ảnh tế bào ung thư. Ảnh: Internet.

Rất nhiều loại ung thư hình thành khối u rắn, đa số có bản chất là các khối mô. Các loại ung thư máu, ví dụ như leukemia, lại thường không xuất hiện u rắn.

Các khối u trong ung thư có tính chất ác tính, có nghĩa là chúng có khả năng xâm lấn ra xung quanh. Trong quá trình phát triển lớn lên, các tế bào ung thư có thể đi xa tới các vùng khác của cơ thể thông qua hệ tuần hoàn hoặc hệ bạch huyết, hình thành khối u mới tách biệt hoàn toàn với khối u ban đầu, gọi là di căn.

Không giống các khối u ác tính, u lành tính không có tính xâm lấn, dù đôi khi u lành tính cũng có kích thước rất lớn. Khi loại bỏ u bằng phẫu thuật, u lành tính thường không tái phát (trong khi u ác tính rất hay tái phát). Tuy nhiên không phải lúc nào u lành tính cũng vô hại, ví dụ như trường hợp u não lành tính có thể đe dọa tính mạng bệnh nhân.

Sự khác biệt giữa tế bào thường và tế bào ung thư

Tế bào ung thư khác biệt hẳn so với tế bào bình thường ở nhiều phương diện, điều đó cho phép chúng có khả năng nhân lên vô hạn và xâm lấn ra xung quanh. Một điểm khác biệt rất quan trọng giữa tế bào ung thư và tế bào bình thường, là tế bào ung thư kém biệt hóa hơn. Trong khi các tế bào bình thường sinh ra, lớn lên, trưởng thành và biệt hóa thành các loại tế bào khác nhau đảm nhiệm các chức năng khác nhau, tế bào ung thư lại kém hoặc không biệt hóa. Và đó là lý do giải thích tại sao tế bào ung thư lại có thể phân chia, nhân lên vô độ - điều mà tế bào bình thường không có.

Thêm nữa, tế bào ung thư không bị ảnh hưởng bởi "hiệu lệnh" dừng phân chia của cơ thể, và chúng cũng thoát khỏi một quá trình gọi là "chết theo chương trình" (apoptosis) - vốn là cách cơ thể đào thải những tế bào không cần thiết.

Hình ảnh so sánh tế bào thường và tế bào ung thư. Ảnh: Internet.

Hình ảnh so sánh tế bào thường và tế bào ung thư. Ảnh: Internet.

Các tế bào ung thư có thể tác động vào vi môi trường xung quanh nó, bao gồm các tế bào bình thường, các phân tử và các mạch máu nuôi dưỡng xung quanh khối u. Nghĩa là, các tế bào ung thư có khả năng kích thích các tế bào bình thường hình thành các mạch máu nhằm cung cấp oxy, chất dinh dưỡng và đào thải chất cặn bã để nuôi dưỡng, phát triển khối u.

Các tế bào ung thư cũng có khả năng "qua mặt" hệ miễn dịch của cơ thể. Bình thường hệ miễn dịch của cơ thể con người có nhiệm vụ chống lại sự viêm nhiễm, cũng như đào thải những tế bào bất thường hoặc những tế bào đã bị hư hại. Tuy nhiên tế bào ung thư lại có khả năng "ẩn mình" trước hệ miễn dịch của cơ thể, qua đó không bị tiêu diệt.

Không những "qua mặt" hệ miễn dịch, khối u còn có thể sử dụng hệ miễn dịch để tồn tại và phát triển. Ví dụ khối u có thể lợi dụng một số tế bào miễn dịch phát tín hiệu giả, nhờ đó mà hệ miễn dịch sẽ không tiến hành loại bỏ những tế bào ung thư.

Ung thư hình thành như thế nào?

Ung thư xuất phát từ một tế bào đơn lẻ, đơn vị cơ bản của sự sống. Sự chuyển dạng từ tế bào bình thường thành tế bào ung thư là một quá trình nhiều giai đoạn, từ tổn thương tiền ung thư đến khối u ác tính. Những thay đổi này là kết quả của sự tương tác giữa các yếu tố di truyền của một người và ba loại tác nhân bên ngoài, bao gồm:

- Các tác nhân sinh ung vật lý, như tia cực tím và bức xạ ion hóa.

- Các tác nhân sinh ung hóa học, như a-mi-ăng (asbestos), các thành phần của khói thuốc lá, aflatoxin (một chất nhiễm bẩn thức ăn), và arsenic (một chất nhiễm bẩn nước uống).

- Các tác nhân sinh học gây ung thư như nhiễm trùng một số virus, vi khuẩn hay ký sinh trùng.

Khoảng 80% các bệnh ung thư có liên quan đến môi trường sống. Ảnh: Internet.

Khoảng 80% các bệnh ung thư có liên quan đến môi trường sống. Ảnh: Internet.

Trong quá trình sinh trưởng và phát triển, ngoại trừ tế bào não và thần kinh là bất biến (không được sinh sản thêm ra mà chỉ mất đi), còn lại các tế bào khác sẽ được thay thế bằng những tế bào mới nhờ quá trình gọi là "sự phân bào".

Sự phân bào là một chu trình tuần hoàn bao gồm các sự kiện xảy ra trong một tế bào tính từ lần phân bào này cho đến lần phân bào tiếp theo. Trong quá trình này, bộ máy di truyền và các thành phần của tế bào được nhân đôi để chia thành hai tế bào con. Ở người (sinh vật đa bào) thì phân chia tế bào là một quá trình cực kỳ quan trọng để một hợp tử (trứng và tinh trùng) phát triển thành một cơ thể sống hoàn chỉnh và hơn thế nữa để giúp cơ thể bổ sung những tế bào mới thay cho những tế bào bị chết đi (ví dụ: tế bào da của bạn chết, bị bong tróc thì có lớp tế bào mới thay thế). Theo ước tính mỗi ngày có khoảng 300 tỷ tế bào mới được sinh ra.

Quá trình phân bào ở mọi sinh vật đều có chung một đặc điểm là sao chép và truyền đạt lại toàn bộ và chính xác các thông tin di truyền của chúng cho các tế bào con. Do vậy ADN của tế bào mẹ phải được nhân đôi một cách chính xác tuyệt đối và phải được chia đồng đều cho các tế bào con sao cho mỗi tế bào con đều nhận được ADN y hệt tế bào mẹ.

Ung thư xuất hiện do ADN bị tổn thương. Ảnh: Internet.

Ung thư xuất hiện do ADN bị tổn thương. Ảnh: Internet.

Trong quá trình sinh sống của người, các ADN có thể bị ảnh hưởng và hư hại bởi các yếu tố tác động từ bên ngoài môi trường như tia cực tím (UV) từ mặt trời, khói thuốc lá, các hóa chất độc hại, phóng xạ, và các phân tử không ổn định do cơ thể sinh ra trong quá trình đồng hóa, thường được gọi là gốc tự do. Các tác nhân có thể ngăn chặn các hoạt động sống còn của tế bào như phiên mã gene, đó là bước đầu tiên trong sản xuất protein. Hậu quả của những tác động này là có thể tạo ra những tế bào có ADN "bất thường".

Các tác nhân từ ngoài môi trường tác động liên tục hàng ngày, gây ra những tế bào có ADN "bất thường". Nhưng cơ thể con người là một bộ máy diệu kỳ. Cơ thể phản ứng với tình trạng này theo hai cách:

- Các tế bào có một số cơ chế để sửa chữa những ADN bị hư hỏng trước khi chúng có thể gây ra một vấn đề nào đó cho cơ thể. Cơ chế sửa chữa này liên quan đến một loại protein có tên là Cockayne A (CSA). CSA có chức năng sửa chữa những ADN bị hư hỏng. CSA được tạo ra dưới sự hướng dẫn của gene ERCC8.

- Hệ thống miễn dịch của cơ thể có thể nhận ra được những tế bào "bất thường" và tiêu diệt chúng. Hai cơ chế này giải thích cho một thực tế rằng hầu hết các tế bào mang ADN "bất thường" (có thể gọi là các tế bào "tiền ung thư" đều chết trước khi chúng có thể gây ra ung thư. Chỉ có một số nhỏ trong số những tế bào này "lọt lưới" được và biến thành ung thư.

Việc sửa chữa các ADN bất thường của tế bào diễn ra đều đặn. Trong trường hợp bản thân gene sửa chữa bị hư hỏng (ông thợ lành nghề bị ốm) và hệ miễn dịch bị suy giảm, trong khi những tế bào mang ADN hư hỏng vẫn liên tục được sinh ra hàng ngày, hàng giờ mà không được sửa chữa hoặc tiêu diệt kịp thời dẫn sẽ đến tình trạng các tế bào cứ thế sao chép, nhân đôi các ADN bị hư hỏng, tạo ra thế hệ tế bào con mang những ADN bị hư hỏng và thế là dẫn đến hệ quả hoặc tế bào "lỗi" này bị chết hoặc chúng sống và sinh sôi nảy nở và ung thư xuất hiện.

9 dấu hiệu phổ biến cần cảnh giác vì đó có thể là triệu chứng của ung thư. Ảnh: Internet.

9 dấu hiệu phổ biến cần cảnh giác vì đó có thể là triệu chứng của ung thư. Ảnh: Internet.

Các tế bào ung thư sẽ lưu hành trong hệ bạch huyết, máu và tìm đến bộ phận nào yếu nhất trong cơ thể để "định cư" tại đó. Các tế bào ung thư cứ thế sinh sôi nảy nở tạo thành khối u ung thư. Đa số các khối u ung thư phát triển chậm, từ khi hình thành đến khi nhận biết được cũng mất khoảng 5-15 năm. Tất nhiên cũng có nhiều trường hợp có thời gian ngắn hơn nhiều.

Ung thư có thể gây ra nhiều triệu chứng khác nhau phụ thuộc vào vị trí, đặc điểm và khả năng di căn của khối u. Nếu không được chữa trị sớm, hầu hết các loại ung thư có thể gây tử vong. Vì thế, để bảo vệ sức khỏe, bạn cần ăn uống lành mạnh, có lối sống tích cực và đặc biệt phải kiểm tra sức khỏe định kỳ để biết tình trạng sức khỏe của mình cũng như tìm ra những phương pháp phòng tránh bệnh hợp lý.


Hà Nội
74%
28°C
Trung Bình
86 US AQI
Trung Bình Ở mức chấp nhận được. Nhóm nhạy cảm nên hạn chế thời gian ra ngoài
Ho Chi Minh City
44%
36°C
Trung Bình
58 US AQI
Trung Bình Ở mức chấp nhận được. Nhóm nhạy cảm nên hạn chế thời gian ra ngoài

Cập nhật lúc 16:40:02 27/05/2020(Theo AirVisual)

Ghi chú: Nhóm nhạy cảm bao gồm trẻ em, người già và những người mắc bệnh hô hấp.

M.T (T/H) / Tin Nhanh Online