"Dân chủ", "chế độ dân chủ", "nền dân chủ" và "dân chủ xã hội chủ nghĩa'"… Đó là những từ ngữ chúng ta vẫn thường được nghe. Thế nhưng, không phải ai cũng biết và hiểu rõ dân chủ là gì?

1. Dân chủ là gì?

GS.TSKH Nguyễn Văn Thâm - Học viện Hành chính Quốc gia có bài viết đăng trên Tạp chí Tổ chức Nhà nước - Bộ Nội vụ, thì dân chủ là quan niệm đã có từ thời Hy Lạp cổ đại. Khi đó (thế kỷ thứ VI trước Công nguyên) ở thành Aten của Hy Lạp đã hình thành một thể chế chính trị được gọi là "Democratos", trong đó, "Demos" là Nhân dân, "Cratos" là quyền lực. 

Theo thể chế này "dân chủ" có nghĩa là "quyền lực thuộc về Nhân dân" (hay là quyền lực của Nhân dân). Xuất phát từ nguồn gốc ra đời của khái niệm này, có thể nói dân chủ là một khái niệm thuộc lĩnh vực chính trị, có nội hàm là quyền lực chính trị. Bản chất của khái niệm này là quyền lực nhà nước phải thuộc về Nhân dân. 

Dân chủ là hình thức tổ chức quyền lực nhà nước dựa trên nguyên tắc Nhân dân là chủ thể duy nhất của mọi quyền lực. Điều kiện tiên quyết để có nền dân chủ ổn định là phải có bộ máy nhà nước hoạt động hiệu quả. 

Khi mở rộng tính chất của nó, dân chủ liên quan đến một nguyên tắc rất quan trọng, theo đó những ai bị ảnh hưởng bởi một quyết định nào đó của nhà cầm quyền đều cần phải tham gia một cách trực tiếp hoặc gián tiếp vào quá trình tạo ra quyết định đó. Nguyên tắc này được áp dụng phổ biến và bắt buộc trong cuộc sống riêng tư, trong công việc cũng như trong đời sống xã hội nói chung. 

Ở Việt Nam, bản Tuyên ngôn độc lập do Chủ tịch Hồ Chí Minh viết và công bố với thế giới năm 1945 đã khẳng định quyền tự do dân chủ là của tất cả mọi người dân Việt Nam. Lời nói đầu của Hiến pháp năm 1946 cũng đã khẳng định ba nguyên tắc cơ bản của chế độ mới là: Đoàn kết toàn dân không phân biệt giống nòi, gái, trai, giai cấp, tôn giáo; đảm bảo các quyền tự do dân chủ; thực hiện chính quyền mạnh mẽ và sáng suốt của Nhân dân.

Dân chủ là quyền lực thuộc về Nhân dân. Ảnh minh họa.

Dân chủ là quyền lực thuộc về Nhân dân. Ảnh minh họa.

Như vậy, ngay từ khi thành lập nước, tự do dân chủ đã trở thành vấn đề ưu tiên hàng đầu, là mục tiêu phấn đấu của nhà nước cách mạng. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: "Nước ta là nước dân chủ, nghĩa là nước nhà do Nhân dân làm chủ"; "Chế độ ta là chế độ dân chủ, tức là Nhân dân là người chủ"; "Nước ta là nước dân chủ, địa vị cao nhất là dân, vì dân là chủ". 

2. Các dạng dân chủ

Dân chủ gồm có các dạng: Dân chủ trực tiếp, dân chủ gián tiếp (hay còn gọi là dân chủ đại diện). Một trong những đặc trưng nổi bật nhất của hình thức quản lý của chế độ dân chủ là thiết lập và duy trì nguyên tắc "thiểu số phục tùng đa số" và thừa nhận quyền tự do trong chính kiến và bình đẳng về giới tính, về dân tộc, về chính trị xã hội của công dân.

Dân chủ trực tiếp: Là khái niệm xuất hiện khá sớm trong lịch sử tư tưởng chính trị thế giới. Theo tapchicongthuong.vn (Bộ Công thương), ở nước ta, Hiến pháp năm 2013 ra đời đã đánh dấu bước phát triển mới khi ghi nhận rõ quyền con người, quyền tự do dân chủ và phương thức hiện dân chủ trực tiếp của Nhân dân. Tham gia trực tiếp vào công việc của cộng đồng, nhà nước, mang tính chất quần chúng rộng rãi, phụ thuộc vào trình độ của Nhân dân.

Dân chủ gián tiếp: Cũng thể hiện quyền làm chủ của Nhân dân nhưng thông qua cơ quan, thông qua người đại diện. Nguyện vọng của Nhân dân phản ánh gián tiếp và phụ thuộc vào khả năng của người đại diện. 

Dân chủ thể hiện quyền làm chủ của Nhân dân. Ảnh minh họa.

Dân chủ thể hiện quyền làm chủ của Nhân dân. Ảnh minh họa.

3. Hiệu quả bất ngờ từ môi trường làm việc dân chủ

Môi trường làm việc có dân chủ hay không ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ và năng suất làm việc của bạn. Được làm việc ở nơi mà mọi người tôn trọng nhau bằng những hành động cụ thể, bạn sẽ an tâm và thoải mái cống hiến hết mình cho công việc.

Báo Dân Trí cũng từng có bài đăng chia sẻ của chuyên gia nghề nghiệp Traci Fenton về những nguyên tắc quan trọng để giữ gìn tính dân chủ nơi công sở: Thể hiện những mối quan hệ ngang hàng, tổ chức quản lý minh bạch, chia sẻ dữ liệu tài chính và luôn tôn trọng lẫn nhau…

Cũng theo Traci, một số công ty vận dụng những nguyên tắc dân chủ và đã thành công như: Great Harvest Bread, Linden Lab, Southwest Airlines,... chia sẻ rằng họ thu được nhiều thành tựu trong công việc hơn kể từ khi ứng dụng dân chủ trong môi trường làm việc. Các nhân viên cũng cảm thấy thoải mái và họ không còn cảm giác như họ đang đi làm công. Họ cũng được tôn trọng và vì thế họ hết mình với công việc. Đó là điều các chủ công ty luôn mong đợi.

Minh bạch

Xác thực và minh bạch là điều quan trọng trong quá trình xây dựng tính dân chủ nơi làm việc. Với mỗi nhân viên hay cấp trên hãy luôn tự ý thức rằng không có gì là bí mật, là bí ẩn ở nơi làm việc. Tất cả nên được chia sẻ, để cùng tìm ra những ý tưởng tốt nhất cho công việc. "Khi bạn chia sẻ những bí mật đồng nghĩa với đó là bạn đang xây dựng lòng tin đối với những đồng nghiệp khác".

Đối thoại

Đừng bao giờ kéo dài sự thinh lặng hay giữ những nút thắt trong tâm trạng của mình và rồi xa rời tập thể. Hãy mời mọi người tham gia vào một cuộc đối thoại về các vấn đề liên quan, để cùng nhau bày tỏ ý kiến, cùng nhau tháo gỡ. Đó là cơ hội để bạn giải tỏa những bức xúc hoặc nêu những ý kiến của bản thân. Bạn có quyền lên tiếng và có quyền đấu tranh bảo vệ lý lẽ của mình. Tuy nhiên, đừng nên cố chấp để trở thành người bảo thủ. Bạn cũng cần phải lắng nghe, để dân chủ không biến thành cuộc cãi cọ vô nghĩa.

Để thành công trong công việc cần phải có sự minh bạch, đối thoại dân chủ. Ảnh minh họa.

Để thành công trong công việc cần phải có sự minh bạch, đối thoại dân chủ. Ảnh minh họa.

Tôn trọng đồng nghiệp

Đối xử với đồng nghiệp tử tế giống như bạn đối với chính mình. Đừng bao giờ xúc phạm hay động chạm đến nhân phẩm của người khác. Khi bạn tôn trọng đồng nghiệp cũng chính là bạn đang tôn trọng mình và ngược lại.

Hiểu ý nghĩa của cuộc sống

Ý nghĩa của cuộc sống gắn liền với mục đích và định hướng của bạn trong công việc. Cuộc sống sẽ thực sự có ý nghĩa khi bạn khiến bản thân mình hài lòng. Khi bạn hiểu được điều này, bạn sẽ biết được mình đang làm gì và đích đến trong công việc của mình là gì? Từ đó bạn sẽ biết cách điều khiển thái độ bản thân nơi làm việc.

Không chỉ tay

Những biểu hiện như ra lệnh cho đồng nghiệp hay chỉ tay khi giao tiếp là những biểu hiện thiếu tôn trọng và có phần trịch thượng. Chính vì vậy, để môi trường làm việc trở nên dân chủ, các biểu hiện như thế nên bị xóa bỏ hoàn toàn.

Tư tưởng mỗi cá nhân là tế bào của tập thể

Với cấp trên, để các nhân viên của mình hiểu được tư tưởng này là một thành công nổi bật trong việc xây dựng môi trường dân chủ. Cảm giác được coi trọng, được công nhận giá trị thay vì bị nghĩ là đi làm công khiến các nhân viên phấn khởi hơn rất nhiều.

Tư tưởng của mỗi cá nhân là tế bào của tập thể. Ảnh minh họa.

Dân chủ là được nói lên chính kiến của mình. Ảnh minh họa.

Dân chủ kỷ luật

Dân chủ không có nghĩa là vô kỷ luật. Bạn có thể được tự do biểu đạt ý kiến và được tôn trọng tuy nhiên điều đó không có nghĩa là bạn tùy tiện trong lời nói và trong các hoạt động khác. Tất cả những biểu hiện dân chủ của bạn vẫn phải dựa trên một nguyên tắc cơ bản là kỷ luật. Làm việc và thực hiện nội quy của công ty một cách nghiêm túc là điều cần thiết để tính dân chủ được biểu hiện đúng với ý nghĩa thực của nó.

Phân phối công việc với đồng nghiệp

"Nếu bạn có ý định tích trữ công việc cho riêng mình và để thực hiện nó dần dần thì hãy xóa tan ý định đấy đi nhé. Cách tốt nhất để giành chiến thắng tại nơi làm việc là tạo ra điều kiện thuận lợi cho tất cả mọi người cùng phát triển. Phân phối số lượng công việc cho các đồng nghiệp cùng giải quyết và cùng chịu trách nhiệm là biểu hiện tốt nhất bạn cần làm để môi trường làm việc của bạn mang đậm tính dân chủ", Traci cho hay.


Ngọc Giang (T/h) / Tin Nhanh Online